DZIEDZICZENIE BEZTESTAMENTOWE W USTAWIE XII TABLIC

DZIEDZICZENIE BEZTESTAMENTOWE W USTAWIE XII TABLIC

(WSTĘP)
Dziedziczenie beztestamentowe (ab intestato) zachodziło wówczas gdy:
- spadkodawca zmarł bez ustanowienia ważnego testamentu
- testament ważny przez niego pozostawiony stracił ważność
- żadna z osób powołanych do dziedziczenia nie stała się dziedzice (np. ustanowiony w testamencie dziedzic umarł wcześniej niż testator lub nie chciał przyjąć spadku)

W prawie rzymskim trzy systemy dziedziczenia beztestamentowego:
- oparte wyłącznie na pokrewieństwie agnacyjnym (Ustawa XII Tablic)
- system mieszany prawa pretorskiego (oprócz agnacji dopuszczał także kognację)
- dziedzicznie oparte na kognacji („Nowele” justyniańskie)

Dziedzicznie ustawowe mogło nastąpić tylko:
- po osobie mającej zdolność majątkową
- mogła być dziedzicem osoba poczęta, lecz jeszcze nieurodzona (nasciturus)
Nie mogła być:
- osoba prawna
- dziedziczenie niebyło możliwe po peregrynach i niewolnikach

Wg prawa cywilnego opierającego się na Ustawie XII Tablic, obowiązywała zasada: GDY BLIŻSZY KREWNY AGANCYJNY NIE MÓGŁ LUB NIE CHCIAŁ PRZYJĄĆ SPADKU, NIE PRZEKAZYWANO GO DALSZYM KREWNYM AGNACYJNYM, ALE NASTĘPOWAŁO TZW. USUCAPIO PRO HEREDE tj. Zasiedzenie spadku przez inną osobę.

Zasady jakie obowiązywały:

Dziedziczenie beztestamentowe wg prawa cywilnego/ Ustawy XII Tablic
Trzy klasy dziedziców, którymi byli wyłącznie agnaci:

a) HEREDES SUI
– osoby, które znajdowały się w chwili śmierci spadkodawcy pod jego władzą ojcowską, na skutek jego śmierci stawały się osobami własnowolnymi (SUI IURIS)

Synowie, córki, żona in manu, dzieci po zmarłych wcześniej synach i córkach (wnukowie)  HEREDES DOMESTICI lub NECESSARII (dziedzice domowi lub konieczni) – nabywali spadek IPSO FACTO tj. przez sam fakt powołania ich bez odrębnego aktu przyjęcia spadku

Podział spadku odbywał się IN CAPISA (na głowę każdego, wg ilości głów) tj. w częściach równych – jeśli SUI HEREDES byli w równym stopniu spokrewnieni ze spadkodawcą jako agnaci

IN STIRPES (stirps – oznacza ród, rodzinę, potomstwo), wnuki spadkodawcy otrzymywały (wszyscy razem) taką samą cześć jaką otrzymałby ich ojciec, gdyby żył, było to tzw. prawo reprezentacji – IUS REPRESENTATIONIS

b) PROXIMI AGNATI
tj. najbliżsi agnaci; boczni krewni agnacyjni pozostający ze spadkodawcą w najbliższym stopniu pokrewieństwa – przede wszystkim bracia i siostry spadkodawcy, w dalszej kolejności jego stryjowie
jeżeli kilku agnatów tego samego stopnia pokrewieństwa to dzielili spadek wedle głów (in capita) po równej części
* na podstawie interpretacji lex Voconia (169 r. p.n.e.) która ograniczała spadkobranie kobiet, wykluczono kobiety od dziedziczenia ustawowego po najbliższym agnacie, przyznając im jedynie prawo do dziedziczenia po bracie lub siostrze
c) GENTILES
Osoby należące do tego samego rodu, do którego należał spadkodawca; członkami rodu byli Ci wszyscy, którzy mieli wspólnego przodka i nosili to samo nazwisko rodowe (nomen gentilicum); wraz z upadkiem organizacji rodowej pod koniec republiki ta klasa dziedziców zanikła

Comments are closed.