Pozycja króla - RZECZPOSPOLITA SZLACHECKA

Pozycja króla - RZECZPOSPOLITA SZLACHECKA

Pozycja króla w 2-giej poł. XV w (Kazimierz Jagiellończyk i Jan Olbraht) faktycznie wzrósł zakres władzy królewskie → korona zamknięta → rex est imperor in regno suo.
Zygmunt Stary (początek XVI w.) – opierał się na magnatach by zahamować ruch szlachecki, który wynosił hasło „suwerenność prawa realizowana przez króla i sejm”
Zygmunt Stary i Zygmunt August → rozdawnictwo urzędów w celu zwiększenia poparcia
1530 – elekcja Zygmunta Augusta za życia ojca – sejm ustala, że nie wolno wybierać następcy za życia króla.
osłabienie władzy od okresu elekcji viritim (1572) – cała szlachta ma prawo wyboru króla bezpośrednio.
* Stefan Batory
* Zygmunt III Waza opierając się na hierarchii kościelnej próbował wprowadzić elementy absolutyzmu → rokosz sandomierski 1606-1607 → po nim w konstytucjach ustalono zasady prawa oporu – 3-krotne napomnienie.
* próby Władysława IV – bez rezultatu
* Jan Kazimierz – próby załamane rokoszem Lubomirskiego 1665-1666.
Kompetencje:
ustawodawcze → inicjatywa, sankcja, moderowanie przed ogłoszeniem, interpretacja, samodzielność w stosunku do królewszczyzn i żydów.
zwierzchnik lenn
wyłączne prawo mianowania urzędników
 sądownictwo dyscyplinarne nad urzędnikami → kary tylko grzywny
naczelny wódz wojsk → w praktyce ograniczony przez hetmanów
od 1578 – utworzenie Trybunału Koronnego – duże ograniczenie władzy sądowej → uczestniczył już tylko w sądzie sejmowym, nie miał już prawa łaski i amnestii.
podstawy gospodarcze – królewszczyzny
Pakta konwencta – umowa publiczno prawna miedzy szlachtą a nowo wybranym królem → zobowiązania elekta przed wstąpieniem na tron.
Artykuły henrykowskie – podstawowe zasady ustroju bezwzględnie obowiązujące króla, który zaprzysięgał je wstępując na tron → jeśli złamane – prawo oporu
uznanie wolnej elekcji
sprawy wojny i pokoju za radą senatu
 pospolite ruszenie za zgoda sejmu, a poza granice za opłatą
senatorowie rezydenci
co 2 lata zwoływać sejm

Comments are closed.