USA

USA

1. Ameryka Północna stanowiła od XVI wieku teren ekspansji Hiszpanii, Francji, Holandii i Anglii.
2. Liczba kolonii angielskich w II połowie XVIII wieku wynosiła 13: Connecticut, Delaware, Georgia, Karolina Północna, Karolina Południowa, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, Pensylwania, Rhode Island, Wirginia.
3. W koloniach północnych na terenach tzw. Nowej Anglii obok rolnictwa zaczął rozwijać się w XVIII wieku przemysł, istniał ożywiony handel, powstawały poważne ośrodki miejskie jak Boston i mniejszy Nowy Jork.
4. Kolonie południowe miały charakter rolniczy, występowały latyfundia ziemskie.
5. Na czele każdej z kolonii stał gubernator, istniały rady przy gubernatorze i zgromadzenia ogólne. O wszystkich sprawach kolonii decydował rząd angielski lub Parlament. Apelacje od wyroków sądowych szły do Londynu.
6. Kolonie nie miały przedstawicieli w Izbie Gmin i uważały, że nakładanie na nie świadczeń stanowi pogwałcenie zasadniczych praw Anglika do wyrażania przez swych reprezentantów zgody na wszelkie świadczenia.
7. Wojna o niepodległość: 1775-1783. bezpośrednią przyczyną był „spór herbaciany”. W końcu 1773 roku wyrzucono w Bostonie ładunek herbaty indyjskiej do morza.
8. Parlament angielski ogłosił na wiosnę 3 ustawy represyjne – Coercitive Acts. W efekcie doszło do zebrania się w 1774 roku w Filadelfii I Kongresu Kontynentalnego (12 kolonii). Wystosował on do króla uchwałę, w której domagał się odwołania ustaw brytyjskich oraz zorganizował bojkot towarów angielskich.
9. Pierwsze strzały padły w IV 1775 roku w stanie Massachusetts.
10. W V 1775 roku zebrał się II Kongres. Powołał on na naczelnego wodza Jerzego Waszyngtona. W 1776 roku wydał Deklarację Niepodległości, a w 1777 uchwalił Artykuły konfederacji i Wieczystej Unii między stanami autorstwa Beniamina Franklina.
11. Po ratyfikacji przez ostatni ze stanów w 1781 roku Kongres zebrał się już jako Kongres Konfederacji i Wieczystej Unii 13 stanów, która przyjęła nazwę Stanów Zjednoczonych Ameryki.
12. W 1781 roku Waszyngton zwyciężył pod Yorktown. Traktat pokojowy zawarto w 1783 roku w Paryżu. W-B uznała „wolność, suwerenność i niezawisłość” 13 stanów, tworzących USA.
13. Deklaracja Tomasza Jeffersona ogłosiła niepodległość wszystkich stanów jako wolnych od posłuszeństwa wobec korony angielskiej. Proklamowała równe prawa ludzi do życia, wolności i dążeń do szczęścia.
14. Stan = państwo. W nazwie Stanów Zjednoczonych Ameryki nie ma mowy o Ameryce Północnej.
15. Artykuły Konfederacji określają charakter USA jako konfederacji, czyli luźnego połączenia, związku państw. Jedynym wspólnym organem uchwałodawczym był Kongres, gdzie każdy stan miał 1 głos.
16. Zgodnie z zaleceniem II Kongresu poszczególne stany przystąpiły do redagowania i uchwalania swych konstytucji.
17. Do większości z nich dołączona jest Deklaracja Praw. Deklaracje te przyjęły doktrynę praw naturalnych człowieka, zasadę podziału władzy i teorię umowy społecznej.
18. Wzorem dla wielu konstytucji stanowych była konstytucja stanu Wirginia uchwalona w 1776 roku i dołączona do niej Deklaracja Praw.
19. Kongres powołał do Filadelfii Konwent delegatów wszystkich stanów do opracowania projektu nowej konstytucji związkowej. Konwent zebrał się w 1787 roku pod przewodnictwem Jerzego Waszyngtona i uchwalił tekst konstytucji.
20. Konstytucja miała wejść w życie po ratyfikowaniu jej przez 9 stanów, co stało się w 1788 roku. Ostatni ze stanów przyjął ją w 1790 roku.
21. W ten sposób uchwalona konstytucja oznaczała przyjęcie przez Stany Zjednoczone charakteru federacji, czyli państwa związkowego.
22. Jest pierwszą konstytucją w sensie formalnym, jest konstytucją pisaną.
23. Nadrzędność konstytucji wyraża się w sposób: wszystkie ustawy musza być zgodne z konstytucją federalną; konstytucji nie można zmienić zwykłą większością głosów, lecz przewidziano rewizję czyli nowelizację konstytucji (przy głosowaniu projektu zmiany konstytucji wymagane są wysokie kwalifikacje większości głosów – 2/3 przy uchwalaniu poprawek w obu izbach oraz ratyfikowanie ich przez min. ¾ stanów).
24. W pierwszym 10-leciu wprowadzono 10 poprawek, a po 1798 do 1968 uchwalono 15 dalszych nowel.
25. Zakres spraw wspólnych należących do federacji: sprawy zagraniczne, siły zbrojne; sprawy naturalizacji, emigracji i imigracji; sprawy handlu międzynarodowego i międzystanowego; sprawy skarbowe związane z zadaniami wspólnymi.
26. Władza ustawodawcza: Kongres składający się z Senatu i Izby Reprezentantów.
27. Senat składał się z senatorów wybieranych na 6 lat przez ciała ustawodawcze poszczególnych stanów (po 2 ze stanu). Co 2 lata ustępowała 1/3 senatorów. Przewodniczył wiceprezydent USA.
28. Izba Reprezentantów: posłów wybierała ludność bezpośrednio na 2 lata, w stosunku jeden poseł na 30 tyś mieszkańców. Przewodniczył speaker.
29. Uchwały Kongresu przedstawione są do podpisu prezydentowi, któremu nie przysługuje prawo sankcji – zgoda prezydenta nie jest konieczna do ogłoszenia (promulgacji) ustawy. Prezydent posiada jedynie weto zawieszające.
30. Zasadę hamowania władzy wykonawczej przez władzę ustawodawczą konstytucja starała się realizować w drodze:
31. A) Impeachment – przysługuje Izbie Reprezentantów i polega na możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej prezydenta, wiceprezydenta, sędziów oraz wyższych urzędników federalnych za zdradę stanu, przekupstwo i inne. Wtedy sprawę rozpatruje Senat, który może wydać wyrok skazujący przy większości 2/3 obecnych senatorów.
32. B) przyznania Senatowi prawa udzielania zgody większością 2/3 głosów na traktaty międzynarodowe zawierane przez prezydenta
33. Z drugiej strony władza ustawodawcza hamowana jest przez władzę wykonawczą. Prezydent posiada weto zawieszające w ciągu 10 dni – w stosunku do ustaw uchwalonych przez Kongres. Kongres może jednak obalić weto, uchwalając ponownie większością 2/3 każdej izby swój poprzedni projekt.
34. Prezydent jest nieusuwalny.
35. Członkiem izb nie może być osoba dzierżąca stanowisko państwowe w służbie Stanów Zjednoczonych (również ministrowie, tzw. sekretarze stanu).
36. Władza wykonawcza: prezydent, wybierany na 4 lata w głosowaniu dwustopniowym. Najpierw stany wyłaniały elektorów w liczbie równej liczbie posłów i senatorów danego stanu w Kongresie. Następnie elektorzy wybierali prezydenta i wiceprezydenta.
37. Konstytucja nie stawiała granic wielokrotnemu wyborowi tej samej osoby na prezydenta.
38. Prezydent ma pełnię władzy wykonawczej w zakresie spraw wspólnych federacji. Jest najwyższym wodzem armii i floty.
39. Władza sądowa: władzę sądową federacji sprawuje Najwyższy Sąd Federalny oraz niższe sądy federalne.
40. W latach 1789-1791 wprowadzono do konstytucji 10 nowel (tzw. Bills of Rights), które gwarantowały wolność sumienia, słowa i prasy, prawo swobodnego gromadzenia się obywateli. Zabezpieczona została własność prywatna oraz ochrona oskarżonego w procesie karnym.
41. Praktyka konstytucyjna kształtowała ustrój stanów nie wbrew konstytucji lecz „poza konstytucją” (nie contra legem, lecz, praeter legem).
42. Ustrój USA określa się jako republikę prezydencką lub prezydencjalną.

Comments are closed.