PROBLEMY MŁODEGO PANSTWA - hsitoria USA

PROBLEMY MŁODEGO PANSTWA

Po podpisaniu pokoju paryskiego USA były zlepkiem niezależnych 13 kolonii, posiadających odrębne władze, prawa, sądownictwo oraz cieszących się uznaniem na arenie międzynarodowej. Status nowego tworu państwowego musiał więc zostać możliwie jak najszybciej określony. Jeszcze przed uchwaleniem deklaracji niepodległości Kongres Kontynentalny zlecił koloniom ustanowienie nowych rządów. Sprawa była o tyle ułatwiona, że już na początku wojny kolonie opuścili gubernatorzy, zaś władza przeszła w ręce legislatw stanowych, zdominowanych przez patriotów. W latach 1776 – 1780 wszystkie stany, z wyjątkiem dwóch uchwaliły nowe konstytucje. W Rhode Island i Connecticut zmieniono jedynie statuty kolonialne, usuwając z nich stosowne zapisy.
W czerwcu 1776 roku Kongres powołał Komitet Trzynastu (po jednym delegacie z każdego stanu), który miał zająć się przygotowaniem konstytucji.
Tzw. Artykuły Konfederacji został uchwalone 15 listopada 1777 roku i ratyfikowane 1 marca 1781 roku. Określały one sposób funkcjonowania konfederacji 13 stanów i tworzyły podstawy prawne działania Kongresu. Uznawane są niekiedy za pierwszą konstytucję amerykańską. Obowiązywały do wejścia w życie właściwej konstytucji 4 lipca 1789 roku.
Artykuły Konfederacji nie zmieniły zakresu działania Kongresu Kontynentalnego. Z drugiej strony nie wyposażyły go również w kompetencje, które mogłyby ułatwić prowadzenie wojny. Na Kongresie spoczywał obowiązek obrony kraju, tworzenia armii i floty, ale o kontyngenty i fundusze na prowadzenie wojny musiał się już zwracać do poszczególnych stanów. Rządy mógł wypowiadać wojnę, zawierać traktaty i sojusze, bić monetę, zakładać urzędy pocztowe i prowadzić politykę wobec Indian. Nie istniał jednak zapis o ogólnopaństwowej władzy wykonawczej i sądowniczej.
Ważne decyzje, jak traktaty pokojowe, musiały być podejmowane przynajmniej przez 9 stanów, natomiast same Artykuły nie mogły być zmieniane bez zgody wszystkich 13 stanów.

Młode państwo musiało sobie poradzić z licznymi problemami wewnętrznymi:
 Sprawa demobilizacji armii kontynentalnej i niezadowolenie żołnierzy, którzy nie otrzymywali należnego żołdu. Spowodowało to wybuch rewolty, która została opanowana tylko dzięki sile autorytetu Jerzego Waszyngtona.
 Otwarcie dla osadnictwa terenów leżących na zachód od dotychczasowych granic. Poszczególne stany liczyły, że będą mogły prowadzić ekspansję w tym kierunku, jednak rząd federalny się temu sprzeciwiał, upatrując w sprzedaży ziemi na zachodzie ważne źródło swoich dochodów.
 Stosunki z Indianami – pozbawienie zostali opieki prawa brytyjskiego, w związku z czym zaczęli prowadzić na pograniczach walki z osadnikami amerykańskimi.
 Olbrzymie zadłużenie zagraniczne i wewnętrzne.
 Niepokoje społeczne w poszczególnych stanach.

W latach 1781 – 1786 do wspólnej kasy wpłynęła zaledwie 1/6 sumy, której potrzebował Kongres. Właściwie jedynym źródłem, z którego Kongres spodziewał się niezależnego dochodu, była sprzedaż ziemi na zachodzie. W końcu delegaci postanowili, że terytoria zachodnie zostaną przekształcone w odrębne stany amerykańskie, równe stanom powstałym w okresie kolonialnym.

W 1787 roku Kongres przyjął „Ustawę o terytorium północno-zachodnim” (North –West Ordinance). Terytorium to miało ono zostać podzielone na 36 sekcji. 4 sekcje w każdej gminie miały być zarezerwowane dla weteranów, jedna dla szkolnictwa, pozostały były sprzedawane na aukcjach, jako działki 640-akrowe. Ustawa przewidywała również tworzenie dla danego terytorium rządu federalnego (gubernator i 3 sędziów).
Z chwilą, gdy liczba mieszkańców danego terytorium osiągnęła 5 tys. dorosłych mężczyzn, mogli oni wybierać własną legislatywę. Po przekroczeniu 60 tys. mieszkańców można było ubiegać się o przyjęcie do unii, na prawach równych innym stanom.

Terytorium posiadało obowiązek:
- organizowania szkolnictwa,
- zapewnienia swobody praktyk religijnych,
- zakaz niewolnictwa.

Ustawa zawierała także Kartę Praw, gwarantującą wolność osobistą.

Na terytorium północno-zachodnim powstało 5 stanów: Ohio, Indiana, Illinois, Michigan i Wisconsin. Ustawa z 1787 roku stała się wzorcem, z wyjątkiem klauzuli o niewolnictwie, która nie obowiązywała na południu. Tysiące osadników ruszyło na północny - zachód nie licząc się z mieszkającymi tam plemionami indiańskimi. Los tych ostatnich został więc przesądzony.

North –West Ordinance raczej nie emocjonowała w tym czasie zwykłych Amerykanów. Ich codzienne troski dotyczyły raczej trudności gospodarczych. W latach 1785-1786 siedem stanów postanowiło wyemitować papierowe pieniądze jako środki kredytowania farmerów znajdujących się w trudnej sytuacji. Dokonywano tego za pośrednictwem pożyczek stanowych, udzielanych na hipoteki gospodarstw rolnych. W Rhode Island wyemitowano bezwartościowe papiery, w związku z czym doszło do zamieszek.
Inny charakter miały zamieszki w Massachusetts. Tu z kolei było za mało pieniądza w obiegu, co spowodowało trudną sytuację farmerów. Dodatkowo rządzący w tym stanie konserwatyści dążyli do spłaty bankierom bostońskim długów stanowych, w związku z czym zwiększono podatki od nieruchomości. W konsekwencji farmerzy wszczęli bunt pod przywództwem Daniela Shaysa (w wyniku zajść zginęło 5 osób).

Konsekwencje wydarzeń w Massachusetts spowodowały, że zaczęto myśleć o reformie ustroju federacji. Już w 1786 roku w Annapolis, gdy spotkali się delegaci 4 stanów, postanowiono, że w roku następnym należałoby zabrać przedstawicieli wszystkich stanów i zapoczątkować dyskusję na temat reformy ustroju państwa. W maju 1787 roku do Filadelfii przybyło 55 delegatów wszystkich stanów oprócz Rhode Island. Na wstępie podjęto dwie ważne decyzję:
- utajniono obrady
- postanowiono uchwalić nową konstytucję.
Przewodniczącym obrad został Jerzy Waszyngton.

W czasie obrad dał się odczuć wyraźny podział na federalistów i antyfederalistów.

• Na czele federalistów (zwolennicy silnego rządu federalnego) stanęli: Alexander Hamilton, James Madison, Jerzy Waszyngton i Benjamin Franklin.
• Na czele antyfederalistów (zwolennicy znacznej autonomi stanów) stanęli: Patrick Henry, Richard Henry Lee, George Clinton i Samuel Adams.

Najbardziej kontrowersyjną sprawą była kwestia reprezentacji stanów w ramach federacji. Projekt złożony przez delegatów Wirginii przewidywał powołanie dwuizbowego parlamentu opartego w całości na zasadzie reprezentacji proporcjonalnej do liczby ludności. Plan ten odpowiadał bardziej większym stanom.
Przeciwstawiły się temu stany mniejsze. Plan New Jersey przewidywał z kolei parlament jednoizbowy, gdzie każdy stan miałby jeden głos.
Kompromisem było przyjęcie zasady proporcjonalnej reprezentacji w izbie niższej i po jednym przedstawicielu każdego stanu w izbie wyższej.

Od początku tez zarysował się konflikt interesów między regionami północnymi i południowymi. Stany południowe chciały, aby niewolników wliczano do ogólnej liczby ich mieszkańców przy ustalaniu ich reprezentacji w Kongresie, natomiast uchylały się od ich uwzględniania przy ustalaniu wysokości podatku bezpośredniego. Z kolei stany północne przedstawiały dokładnie przeciwne postulaty.
Kompromisem okazał się tzw. zapis 3/5 – każdego niewolnika miało się traktować jako 3/5 osoby zarówno w kwestii reprezentacji, jak i opodatkowania.

Kontrowersyjna była tez kwestia federalnej regulacji handlu. Chodziło o rozbieżność interesów rolniczego południa i uprzemysłowionej północy. Ustalono, że Kongres nie będzie mógł nakładać podatków na eksport, ani delegalizować handlu niewolnikami, zaś traktaty handlowe miały być ratyfikowane przez Senat większością 2/3. głosów.

Generalnie konstytucja odpowiadała filozofii politycznej oświecenia i sankcjonował podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

Władza wykonawcza miał znajdować się w rękach prezydenta. Posiadał on naczelna władza wojskową i prawo do odrzucania uchwał Senatu. Do obalenia jego weta wymagane było osiągnięcie 2/3 głosów obu izb parlamentu. Równocześnie prezydent podlegał procedurze impeachmentu. Wybierany był na kadencję czteroletnią i miał prerogatywy zarówno w polityce zagranicznej, jak i wewnętrznej.

Władza ustawodawcza należał a do Kongresu składającego się z dwóch izb – Senatu oraz Izby Reprezentantów. Senatorzy byli wybierani przez legislatywy stanowe na lat 6 (co 2 lata zmieniała się 1/3 składu). Członkowie Izby Reprezentantów byli wybierani w wyborach powszechna 2 lata.

Najwyższą władza sądownicza należy do Sądu Najwyższego. Jego członków mianował dożywotnio prezydent za zgoda Senatu.

Zgodnie z interesem południowych stanów zagwarantowano, że zniesienie niewolnictwa nie nastąpi przez następne 20 lat.

Konstytucja została ostatecznie podpisana 17 września 1787 roku przez 35 delegatów z 12 stanów (bez Rhode Island). Rozpoczęto bój o ratyfikację, co nie było sprawa do końca oczywistą, ponieważ konstytucja posiadała wielu przeciwników.

W obronie konstytucji pomiędzy październikiem 1787 roku i lipcem 1788 roku wydany został słynny cykl 85 artykułów napisanych przez Alexandra Hamiltona, Johna Jaya i Jamesa Madisona, precyzujących zasady ustroju USA. Do dzisiaj są one podstawą interpretacji konstytucji.

Konstytucje ratyfikowano w 1789 roku. Można więc mówić o sukcesie federalistów. Pierwszym prezydentem USA został Jerzy Waszyngton, zaprzysiężony 30 kwietnia 1789 roku. Wiceprezydentem został John Adams.

Nowy Kongres wprowadził 10 poprawek do konstytucji, które przeszły do historii jako Karta Praw (Bill o f Rights). Weszły w życie z końcem 1791 roku. Zapewniały one:
- wolność wyznania,
- wolność słowa,
- wolność prasy,
- wolność posiadania broni,
- nietykalność osoby i mienia,
- prawo do procesu sądowego i ławy przysięgłych.

W lecie 1789 roku Kongres powołał do życia 3 ministerstwa:
 departament stanu (Thomas Jefferson),
 departament skarbu (Alexander Hamilton),
 departament wojny.
Zwierzchnicy departamentów byli odpowiedzialni bezpośrednio przed prezydentem, a nie przed Kongresem.

W tym okresie zwierzchnictwu władz federalnych podlegało 4 mln. ludności (w tym 800 tys. niewolników). Największym miastem była Filadelfia (45 tys. mieszkańców).

Kształtowanie się symboliki państwowej:
 1777 rok – flaga narodowa składa się z gwiazd i pasów.
 Godło – orzeł amerykański (po raz pierwszy na wielkiej pieczęci w 1782 roku).
 Motto narodowe - In pluribus unum – „Z wielości jedność”.
 Wizerunek na monecie – bogini wolności (nie urzędujący prezydent!).

Comments are closed.