Rozwój ustroju federacji USA

Rozwój ustroju federacji

1. Izba Reprezentantów: jeden mandat przypada obecnie na 0,5 mln mieszkańców. Jest ich prawie 500.
2. Wybory odbywają się w każdym stanie wedle zasad określonych przez ustawodawstwo stanowe.
3. Rewizja konstytucji z roku 1870 zagwarantowała Murzynom prawa wyborcze.
4. W XIX wieku poszczególne stany zaczęły nadawać kobietom prawa wyborcze.
5. Nowela XIX z 1920 roku przyznała je na równi mężczyznami we wszystkich stanach.
6. Granica wieku dla posłów została obniżona do 25 lat, przyznano im też wynagrodzenia.
7. W wyniku systemu okręgów jednomandatowych, przy którym do uzyskania mandatu wymagana jest zwykła większość, powstał fałszywy stosunek liczby oddanych głosów i liczby mandatów zdobytych przez daną partię – w 1920 roku w Ohio wyborcy jednej partii mimo że mieli 41% głosów, nie uzyskali ani jednego spośród 22 mandatów.
8. Ustawodawstwo stanowe stosuje różne ograniczenia, które mają na celu pozbawienie praw wyborczych ludność uboższą, a przede wszystkim Murzynów: w niektórych stanach wymaga się od wyborców 2-letniego domicylu w danej miejscowości; w połowie stanów żąda się umiejętności czytania lub czytania i pisania; zwłaszcza w południowych stanach żąda się znajomości i umiejętności objaśnienia konstytucji; w niektórych stanach utrzymał się ograniczony cenzus majątkowy – wyborcy musza się wykazać posiadaniem środków na własne utrzymanie; w 7 stanach południowych od wyborców żądano opłacenia taksy wyborczej – dopiero nowela XXIV zniosła w roku 1964 wszelkie taksy wyborcze, ale tylko w wyborach do organów federalnych.
9. W 1926 roku w Luizjanie na 450 tyś dorosłej białej ludności liczba wyborców wynosiła blisko 200 tyś (44%), a na 360 tyś dorosłej ludności murzyńskiej prawo głosowania miało 598 osób (0,2 %).
10. W 1964 roku w stanach południowych 50% Murzynów (3 mln) nie miało praw wyborczych.
11. Senat: Nowela XVIII z 1913 roku wprowadziła zasadę powoływania senatorów w poszczególnych stanach w drodze wyborów. Obecnie jest 100 senatorów. Nadal po 2 ze stanu, co wynikało z systemu fed.
12. Reforma z 1913 narusza zasadę demokratycznej równości prawa wyborczego. W stanie Nowy York 1 senator przypada na 9 mln mieszkańców, a w stanie Alaska na 120 tys.
13. Do Senatu można wejść dopiero po ukończeniu 30 roku życia.
14. Prezydent: w praktyce elektorów powoływały pierwotnie ustawodawcze zgromadzenia stanowe.
15. Waszyngton odmówił 3 prezydentury w imię zasad demokracji. Wykształciła się taka zasada, iż ten sam człowiek może sprawować funkcję prezydenta 2 razy.
16. Zasada ta została naruszona w czasie II wojny światowej, kiedy Roosevelt został wybrany na prezydenta 4 razy. W czasie 4 kadencji zmarł w 1945 roku.
17. W 1947 roku – nowela XXII: prezydentem można być jedynie 2 kadencje. Nie zalicza się okresu, w którym wiceprezydent, z racji śmierci prezydenta, sprawuje swe funkcje nie dłużej niż 2 lata).
18. Równocześnie z prezydentem wybierany był wiceprezydent. Już II prezydent USA – Adams wyraził się, że „jest to co najmniej znacząca funkcja, jaką pomysłowość ludzka zdołała wynaleźć”.
19. Za prezydentury Eisenhowera wiceprezydentem był Richard Nixon.
20. Około 1830 roku zaczęto stosować zasadę, że w razie przejścia prezydentury od jednej partii do drugiej, zmianie ulega cała obsada urzędów federalnych – tzw. system łupów.
21. Ustawą z 1789 roku powołano 3 departamenty: Stanu (sprawy zagraniczne), Skarbu, Wojny. W I połowie XX wieku ich liczba osiągnęła 10. Na czele stanęli sekretarze stanu. Tylko kierownik powstałego w 1870 roku Departamentu Sprawiedliwości zachował swój dawny tytuł Adwokata Generalnego (Attorney – General), a sekretarz Departamentu Poczty – Generalnego Poczmistrza (Postmaster General).
22. Sekretarze byli i są wybierani przez prezydenta i są przed nim wyłącznie odpowiedzialni. Są jego doradcami, nie tworzą jednak gabinetu.
23. Nie ma premiera, a obradom przewodniczy zawsze prezydent; gabinet nie podejmuje uchwał.
24. Lincoln: „siedem głosów przeciw, jeden głos za, głosy za przeważają”.
25. Dopiero Roosevelt zorganizował w 1939 roku Biuro Prezydenta. Później wyłonią się z niego: Gabinet Prezydenta (White House Office), Biuro Budżetowe, Biuro Doradców Ekonomicznych itp.
26. Konstytucja przyznała Kongresowi wpływ na władzę wykonawczą w formie:
27. 1)Impeachment – Izba Reprezentantów stawia obwinionego w stan oskarżenia, a Senat sądzi (odpowiedzialność konstytucyjna czyli prawna). Procedurę te prowadzono tylko raz w 1861 roku przeciw prezydentowi A. Johnsonowi – Senat go uniewinnił.
28. 2)Kongresowi przysługuje prawo uchwalania budżetu. Jest to merytorycznie akt administracyjny, lecz ujęty prawnie w formie aktu ustawodawczego.
29. 3)Jedynie Kongresowi przysługuje prawo wypowiedzenia wojny.
30. 4)Samemu Senatowi przysługuje prawo wyrażania zgody na traktaty międzynarodowe większością 2/3 głosów i zwykłą większością na nominacje ambasadorów, członków Sądu Najwyższego oraz urzędników federalnych.
31. Z II strony prezydent może wkraczać w dziedzinę władzy ustawodawczej:
32. 1) Nie przysługuje mu formalne prawo inicjatywy ustawodawczej, on i jego gabinet nie mają prawa uczestniczyć w obradach Kongresu. Przysługuje mu natomiast prawo wystąpienia przed każdą doroczną sesją Kongresu z Orędziem o Stanie Unii.
33. 2) Weto zawieszające. Roosevelt w ciągu swej 12-letniej prezydentury zakładał je kilkaset razy, a Kongres zdołał je uchylić tylko w 10 przypadkach.
34. Sądownictwo: Konstytucja stwierdza, że Sąd Najwyższy sądzi w I instancji sprawy, w których stroną jest federacja albo dyplomata. W innych sprawach działa jako trybunał apelacyjny.
35. Sąd Federalny jest kompetentny ze względu na wartość przedmiotu sporu jedynie wtedy, gdy przekracza ona 10 000 dolarów.
36. Konstytucja gwarantuje wprowadzenie sądów przysięgłych. Teoretycznie strony mogą się domagać ławy przysięgłych dla rozstrzygnięcia sporów, których wartość przekracza 20 dolarów.
37. Podwaliny organizacji sądownictwa federalnego stworzyła ustawa z 1797 roku.
38. Struktura federalnych sądów powszechnych wykształciła się następująco:
39. 1) sądy I instancji – sądy obwodowe (District Court) w liczbie 86, zatrudniające około 300 sędziów orzekających jednoosobowo.
40. 2) sądy apelacyjne (U. S. Court of Appeal) w liczbie 11, zatrudniające około 80 sędziów orzekających w kompletach 3-osobowych.
41. 3) Najwyższy Sąd Federalny (U. S. Supreme Court) złożony z przewodniczącego i 6, później 7, obecnie 9 sędziów, którzy rozstrzygają wszystkie sprawy w pełnym komplecie.
42. Struktura sądów stanowych: jest ona 2- albo 3-stopniowa z Najwyższym Sądem Stanowym na czele.
43. Około 95% spraw rozstrzygają sądy stanowe, 5% sądy federalne.
44. Sędziowie federalni są mianowani dożywotnio. Sędziowie Najwyższego Sądu Federalnego są usuwalni tylko w drodze impeachment, otrzymują uposażenie na równi z ministrami (25 tyś $). Po przekroczeniu 70 lat mają prawo przejść na emeryturę przy zachowaniu owych poborów.
45. „Sędziowie Sądu Najwyższego nigdy nie przechodzą w stan spoczynku, a umierają rzadko”.
46. Sędziowie stanowi są w większości powoływani w drodze wyborów.
47. Sędziowie amerykańscy mają prawo badania zgodności ustaw z konstytucją, sędziowie federalni – zgodności ustaw federalnych z konstytucją federalną, sędziowie stanowi – zgodności ustaw stanowych z konstytucją stanową.
48. Istnieje 4-stopniowa hierarchia norm ustawowych: konstytucja federalna – ustawa federalna – konstytucja stanowa – ustawa stanowa.
49. Prawo badania stworzył precedensowy wyrok Sądu najwyższego wydany w 1803 roku przez przewodniczącego Marshalla. Skutkiem jest to, że przyznano sądom prawo niezastosowania przepisu ustawy, jeżeli sąd uznaje go za niezgodny z konstytucją.
50. Federalny Sąd Najwyższy przejął rolę interpretatora konstytucji.

51. Wszystkie stany z wyjątkiem Nebraski mają dwuizbowe parlamenty zwane najczęściej Zgromadzeniami Ogólnymi (Senat + IR).
52. Władza wykonawcza znajduje się w rękach gubernatora; system rządów w stanach można określić jako system rządów prezydencjalnych.
53. W wielu stanach występują pewne formy demokracji bezpośredniej:
54. 1) Referendum, które rozwinęło się w XIX wieku, obecnie przewidziane jest w konstytucjach 17 stanów
55. 2) Recall – instytucja, która pojawiła się już w XVIII wieku. Możliwość usunięcia urzędnika przez głosowanie powszechne (w 12 konstytucjach stanowych). W 1921 roku w stanie Oregon w drodze Recall usunięty został gubernator.
56. Gminy – township.
57. Na czele miast stoją zwykle burmistrz (Mayor) i rada miejska.
58. Prawo francuskie zachował się jedynie w Luizjanie.
59. Prawo w stanach oparte jest na angielskim common law.
60. Rozwój prawa w USA prowadził do powstania niemałych różnic w porównaniu z angielskim systemem prawnym: od czasu oderwania się od metropolii sądy amerykańskie rozwijały swe orzecznictwo niezależnie; prawo rozwijało się w sposób różny w federacji i poszczególnych stanach.
61. Sądownictwo federalne może orzekać wedle własnego uznania i tworzyć common law ogólny – precedens Sądu Najwyższego z 1842 roku (sprawa Swift c/a Tyson).
62. Precedens z 1938 roku (Erie Company c/a Tompkins) – Sąd Najwyższy stwierdził, że w USA nie istnieje ogólny common law federalny.
63. Prawo precedensowe – case law.
64. Wszystkie orzeczenia sądów amerykańskich tworzą zbiór 25 tyś tomów.
65. Restatement – nieoficjalny zbiór amerykańskiego common law (ponad 20 tomów).
66. Prawo stanowione – zbiory dwojakiego rodzaju:
67. 1)konsolidacje – (Consolidated Laws) zwane czasem niesłusznie kodeksami zawierają tylko ustawy z wykluczeniem common law.
68. 2)kodeksy – wielki prawnik angielski J. Bentham ofiarował w 1811 roku USA swe usługi, proponując im zredagowanie kodeksu – bezskutecznie.
69. Jedynie Luizjana przyjęła Kodeks Napoleona. Istnieją kodeksy cywilne: w Kalifornii, w obu Dakotach, w Georgii; w 25 stanach istnieją kodeksy procedury cywilnej, w niektórych kodeksy procedury karnej, we wszystkich kodeksy karne.

Comments are closed.