Thomas.S. Elliot (1888-1965)

Thomas.S. Elliot (1888-1965)
Jego wierszy nie da się czytać bez słownika symboli i Biblii:-). Podstawowym błędem w czytaniu Elliota jest założenia, ze powinno się odnaleźć każdą aluzję mitologiczną, symboliczną czy biblijną, a to powoduje traktowanie jego utworów jak zagadek.

Urodził się w Missouri, ale cale życie spędził w Europie, stąd jest raczej postrzegany jaki poeta angielski. Przyjął obywatelstwo angielskie, Amerykaninem był tylko z pochodzenia – urodził się w rodzinie nowoangielskiej, o bardzo starych tradycjach. Raczej intelektualnie czul się źle w Ameryce, uważał że literatura amerykańska nic nowego nie wnosi. Studiował na Sorbonie, zaczął tam pisać doktorat ale go nie obronił. Fascynowali go francuscy poeci symboliści, do których się często odnosił. W Anglii przyjaźnił się z Leonardem Woolfem i Wirginnią Woolf. Przyjaźnił się też z Ezrą Poundem. Elliot ożenił się z Angielką i wtedy zmienił obywatelstwo oraz akcent z amerykańskiego na angielski. Jego żona przez długie lata chorowała psychicznie i przebywała w zakładzie zamkniętym. Bardzo często w jego wierszach znawcy dopatrują się cienia tego co dzialo się z żoną Elliota. Elliot przeszedł na katolicyzm ( choć według narzuconego przez siebie trendy powinien przejść na anglikanizm), a to dlatego, że uważał, że katolicyzm jest najbardziej tradycyjny, a Elliot miał obsesję bycia zakorzenionym w jakiejś tradycji.
Jego poezję można podzielić na trzy etapy. Pierwszy etap to wiersze napisane przed rokiem 1920 – wtedy Elliota najbardziej fascynowała ludzka psychika, był pod wpływem Charlesa Bodlera i poezji dekadenckiej. Najsłynniejszy utwór tego okresu to The Love Song of Alfred Prufrock z 1917 r.: Alfred Pufrock to mężczyzna prowadzący monolog na lamach tego wiersza o swojej niemocy intelektualno-uczuciowej polegającej nie tylko na nie wyrażaniu uczuć ale także niemożności ich odczuwania. W poemacie jest metafora o uśpionym we mgle mieście (Londyn) porównanym do pacjenta uśpionego chloroformem. Elliot w tej metaforze nawiązuje do uśpienia intelektualnego i psychicznego społeczeństwa – nie jesteśmy w stanie odczuwać niczego rzeczywiście. Alfred Pufrock nie może odczuwać miłości, stąd ironiczny tytul Love Song. Ludzie według Elliota nie są w stanie odczuwać żadnych emocji. Mgla i uśpione miasto mają referować tą samą kulturę. Elliot uważał, że współczesna literatura, niezakorzeniona w tradycji, jest bez sensu, bez żadnego wyrazu. Miasto jest kolejną warstwą znaczeniową – liczy się tylko tania rozrywka, zabawa bez głębszych prawd, sprzedajny seks, alkohol, wszystko, co pozbawia życie jakiejkolwiek duchowości. Mówi się że alter ego Pufrocka jest żona Elliota, bo Pufrock rozmawia sam ze sobą. Jest to moment, kiedy jego żona zaczęła wpadać w histerię – sceny obłędu Pufrocka są zapożyczone z życia żony Elliota. Ale pani doktor uważa, że Pufrock jest postacią zbyt literacką, aby nawiązywać do wątków biograficznych Elliota.

Na początku lat 20-tych powstały dwa bardzo ważne eseje. Twórczość Elliota można również podzielić na trzy grupy: pierwsza z nich to twórczość poetycka, druga to dramaturgia ( pisywał sztuki teatralne), trzecia to krytyka literacka i teoria literatury: Elliot napisał bardzo wiele esejów o historii literatury, o Szekspirze i pisarzach europejskich, opatrywał je własnymi komentarzami: czym powinna być literatura i jakie jest zadanie pisarza.

Eseje:

1919 – “Hamlet”: wypowiedź na temat Hamleta i Szekspira. Elliot tworzy teorię tzw. obiektywnego korelatu(objective correlative) - jest to wierszu taki splot scen, wyrażeń lub metafor, które u każdego czytelnika, który będzie je czytał, wywoła dokładnie te same uczucia towarzyszące twórcy podczas tworzenia tego obrazu. Stąd obiektywność – nieważne kim był twórca i kiedy tworzył, ale mistrzostwo polegało na tym, że sam czytelnik na podstawie opisu dozna tych samych uczuć co pisarz.
1920 – “Tradition and Individual Talent”: rozważania na temat – czy poeta powinien być zakorzeniony w tradycji, a znając poglądy Elliota, można stwierdzić, że bardzo mocno. Nie jest to do końca prawda, gdyż z jednej strony Elliot podkreślał wartość tradycji, a z drugiej strony mówił, że prawdziwy poeta powinien czerpać z własnego talentu. Miał obraz poety jako katalizatora w reakcji chemicznej: wiersz jakoś powstaje a poeta tylko przyśpiesza jego powstanie.

Drugi okres w twórczości Elliota – przezywał fascynację kulturą, literaturą i tradycją w przeciwieństwie do końca lat 20-tych, gdy zmieniła się jego twórczość i zafascynował go religia/ linia ?

1921 – The Waste Land : poemat, najsłynniejszy utwór Elliota, złożony z 5 części. Jest on bardzo trudny ale bardzo pięknym – jest strumieniem świadomości w prozie. Mówi się o związku „Ziemi jałowej” z Ulisessem Jamesa Joyca. Jest on zbudowany z szeregu, pozornie z sobą nie związanych obrazów, które wzajemnie się przenikają. Elliot zakładał, że we współczesnych czasach umysł ludzki nie jest w stanie prezentować ciągłości, sztuka uległa fragmentaryzacji. Ludzkie postrzeganie świata wygląda jak technika kolażu, która fascynowała Elliota. Lubił mieszanie wątków i obrazów, a potem powracanie do tego co już zamknął – wiązało się to z jego sposobem postrzegania rzeczywistości. W utworze przeszłość miesza się z teraźniejszością, często też mieszają się rejestry językowe np. fragmenty jakby żywcem wycięte z Biblii oraz język bardzo prosty i wulgarnym.

Tytuly 5 części:
1. Burial of the Death/Grzebanie umarlych
2. Death by Water/ Śmierć w wodzie
3. Game of Chess/ Gra w szachy
4. The Fire Sermon/ Kazanie o ogniu
5. What the Thunder Said/ Co powiedzial grom

Oprócz aluzji do Biblii w tym poemacie można znaleźć odniesienia do Homera, Owidiusza, Dantego.
Bardzo wiele Elliot pisze o Londynie, jest również dużo odwołań do życia erotycznego – niektórzy twierdzą, że to wpływ jego życia osobistego, inni- że to wpływ rewolucji obyczajowej, inni – mistycyzm seksu i religii jest bardzo głęboko ze sobą związany, więc nie da się o nich mówić osobno. Śmierć traktowana jest na bardzo wielu poziomach – śmierć intelektualna, fizyczna, duchowa, śmierć w wyniku upływu czas, śmierć społeczeństwa.

W 1925 Elliot przeżywa bardzo głęboki przełom religijny i zaczyna pisać bardziej refleksyjne utwory, o zdecydowanie ciągłej strukturze:
1925 – The Hollow Man
Ash- Wednesday – mówi o dążeniu człowieka do Boga

W 1936 powstały poemat 4 pory roku, uważany za najpiękniejszy poemat religijny jaki powstał w XXw. Jest tyle ciekawy, że nie jest podporządkowany żadnej doktrynie religijnej. Krytycy twierdzili, że nie jest to utwór nawracający, ideologiczny. Opowiada o dążeniu człowieka do Boga, o poszukiwaniu sensu życia poprzez religię. Bardzo dużo jest symboli religijnych: zagłada, śmierć, odrodzenie, oczyszczenie. Można dopatrywać aluzji do I wojny światowej.

Elliot napisał wiele dramatów poetyckich, wśród nich było Cocktail Party czy Murder in the Cathedral. W 1947 zmarła jego żona, a w 1957 ożenił się ze swoją sekretarką i spędził resztę życia w szczęściu i spokoju. Złośliwi twierdzą, że źle się to odbiło na jego twórczości poetyckiej, ale jednak w 1948 otrzymał literacką Nagrodę Nobla.

Pojęcie związane z T.S. Elliotem: immediate experience/ bezpośrednie doświadczenie zawarte w eseju “Tradition and Individual Talent” i mówił o tym, żeby napisać coś autentycznego to trzeba przeżyć coś dosłownie.

Comments are closed.