RTĘĆ –

RTĘĆ –
jest w węglu , ropie naftowej , towarzyszy rudom metali kolorowych . Stosowana w przemyśle elektrotechnicznym ( urządzenia pomiarowe ) , chemicznym ( tworzywa sztuczne ) , cementowym , farmaceutycznym . Przemysł – spalanie węgla i ropy naftowej , spalanie odpadów komunalnych . Rolnictwo – zanieczyszczenia nawozami sztucznymi . lotne pary rtęci dostają się do atmosfery i są wiązane z pyłami , przechodzą też tam przemiany chemiczne . Z wodą deszczową ( głównie w formie jonowej ) powraca do gleby i do wód ( morza i oceany ) . W części dennej częściowo wiązana jest w nierozpuszczalny siarczek , częściowo przerabiana przez drobnoustroje w metylortęć . W tej formie jest uwalniana do atmosfery , a częściowo ulega biokumulacji w łańcuchu żywieniowym ( fitoplankton , zooplankton , ryby ).
ZATRUCIE : rtęć elementarna ( para ) , rtęć jonowa ( dysocjujące sole ) , rtęć związana z rodnikami organicznymi ( alkilowymi i arylowymi – aromatycznymi ).
TOKSYKOKINETYKA : Wchłanianie – drogami oddechowymi ( Hg elementarna i związki alkilortęciowe ) bardzo dobre około 80% . Drogą pokarmową – związki nieorganiczne 10% , organiczne 95% . Hg wchłania się też przez skórę i błony śluzowe . Dystrybucja – pary rtęci po wniknięciu do krwi są wychwytywane przez erytrocyty i są utleniane , duża jednak część przenika do mózgu i gromadzi się w tkance nerwowej . Rtęć elementarna i alkilowe pochodne łatwo przechodzą przez łożysko i do mleka . Związki nieorganiczne po wniknięciu drogą pokarmową – odkładają się w wątrobie , nerce , kościach i szpiku . Metabolizm – przemiany związków rtęci dotyczą głównie połączeń organicznych . Wydalanie – wydalają się wolno z moczem i z kałem , są w mleku i pocie .
TOKSYKODYNAMIKA : pierwszym miejsce w którym powstają uszkodzenia są błony komórkowe . W uszkodzeniu nerek , w których jest najwięcej jonów , główną rolę odgrywa zahamowanie błonowych ATP-az , co prowadzi do spadku oddychania mitochondrialnego ( złuszczenie nabłonków kanalikowych ) . Mechanizm destrukcyjnego działania rtęci elementarnej i metylortęci na neurony CSN nie jest dobrze znany ( zaburzenie syntezy białek=uszkodzenie rybosomów , działanie na lizosomy , rubosomy , silne uszkodzenie bariery krew – mózg ) .
TOKSYCZNOŚĆ : zależy od rodzaju związku – najwrażliwsze gatunki to bydło i koty , a na rtęć metaliczną psy i świnie .
ZATRUCIE Hg elementarną i pochodnymi alkilowymi :
ETIOLOGIA : fungicydy do konserwacji ziarna zbóż ( kiedyś ) , zanieczyszczenia przemysłowe , zanieczyszczone mięso ryb ( metylortęć ) , zatrucie Hg elementarną przez wdychanie par Hg .
OBJAWY : objawy nerwowe wynikające z degeneracyjnych zmian w CSN , są zróżnicowane w zależności od gatunku , mają charakter od pobudzenia do depresji . Objawy pobudzenia u kotów , psów , cieląt , naczelnych . Objawy depresji u bydła , świń i ptaków . KOTY – osłabienie tylnej partii ciała , brak koordynacji ruchów , ataksja , nagłe ruchy głową , sztywność kończyn tylnych , drgawki toniczno- kloniczne , ślinotok , nietrzymanie moczu . PSY – ślepota , drgawki , mimowolne ruchy żujące . CIELĘTA – objawy występują nagle – bezład , niezborność ruchów , chwiejny chód , drgania powiek , uszu i mięśni , nadpobudliwość , drgawki , ślinotok , drgawki toniczno-kloniczne , opistotonus , śpiączka . Dorosłe BYDŁO – objawy ze strony przewodu pokarmowego i skóry . Ze strony układu nerwowego – brak łaknienia , osłabienie , depresja , brak koordynacji ruchów . Ze strony pokarmowego – ślinotok , biegunka często krwawa , bóle kolkowe . Zmiany skórne – egzema , świąd , krosty , owrzodzenia , wypadanie włosów ogona . A ponadto – bladość i wybroczyny błon śluzowych , kaszel , duszność , zaburzenie pracy serca . ŚWINIE - może być ostre jak u bydła lub przewlekłe . Forma ostra przebiega z objawami depresji ( zwierzęta poruszają się bezcelowo , na sztywnych nogach , występuje drżenie mięśni , w końcu zagrzebują się w ściółce i padają ) , w formie przewlekłej – w końcowej fazie paraliż , oraz tak jak u bydła objawy ze strony układu pokarmowego , zmiany skórne , poliuria , kaszel , gorączka . DRÓB – u indyków osłabienie , bezład , brak koordynacji ruchów , bladość korali , głęboka depresja .
ZMIANY AP : u CA , FEL , młodych RU – zmiany głównie w móżdżku ( uszkodzenie komórek Purkiniego wraz z proliferacją gleju ) , demielinizacja dróg korowo-rdzeniowych , zwyrodnieniowe zmiany komórek kory , zapalenie opon miękkich , u cieląt zmiany dodatkowo obejmują rdzeń kręgowy ( obrzęk , wybroczyny ) .
ZMIANY AP : u dorosłego BYDŁA i ŚWIŃ – zmiany w CSN – zmniejszenie grubości kory mózgowej , mikroskopowo degeneracja komórek kory , neuronofagia , zapalenie opon miękkich . Degeneracja nerwów czuciowych obwodowych . W przewodzie pokarmowym zmiany nekrotyczne ( głównie okrężnica ) , wybroczyny w pęcherzu , krtani , nerkach , węzłach chłonnych , zwyrodnienie i przekrwienie nerek , zwyrodnienie wątroby .
LECZENIE : środki chelatujące są praktycznie nieskuteczne .
ZATRUCIA związkami nieorganicznymi rtęci :
ETIOLOGIA : środki dezynfekcyjne , przeczyszczające ( dawniej ) , fungicydy , zatrucie celowe .
OBJAWY : zatrucie nadostre – gwałtowna śmierć z powodu migotania komór . Zatrucie ostre – uszkodzenie przewodu pokarmowego ( wymioty , krwawe biegunki ) , uszkodzenie nerek ( anuria lub poliuria ) . Zatrucia przewlekłe – praktycznie nie występują , oprócz objawów ze strony układu pokarmowego i nerek , występują objawy nerwowe ( tak jak przy zatruciu metylortęcią ) , trudność w oddychaniu i objawy skórne .
ZMIANY AP : przy formie ostrej i nadostrej – nekrotyczne i zapalne zmiany w przewodzie pokarmowym i nerkach .
LECZENIE : tiosiarczan sodowy podany łącznie z dimerkaprolem , alternatywnie płukanie żołądka sulfoksalanem sodowo – formaldehydowym .

Comments are closed.